Historie
Herinneringen aan opgroeien in katholiek Zaandam
Verteld door Jo Jong-Passant (geboren 1931)
Thuis
We hebben altijd op de Dr. Schaepmanstraat 29 gewoond, van de rooms-katholieke woningbouwvereniging Leo XIII. We woonden in een rode stad, maar dat beseften we niet. Alles om ons heen was katholiek: het buurtje, de school, de families van moeders- en vaderskant, er werd De Volkskrant gelezen, toen nog een echt katholieke krant, we zaten op katholieke scouting, katholieke verenigingen, enzovoorts.
Mijn vader en moeder trouwden in 1926 en toen was het huis in de Dr. Schaepmanstraat nieuw. Beneden had je de voorkamer (die bijna nooit gebruikt werd), de achterkamer waar we altijd waren, de keuken.
Achter buiten een plaatsje en een schuurtje, waar mijn vader fietsen en andere zaken repareerde. Eén kachel in het hele huis, geen warm water, geen badkamer.
Dr. Schaepmanstraat 29
De bovenverdieping had twee slaapkamers onder het schuine dak. In de voorslaapkamer sliepen wij met zijn vijven, alle meiden samen. Twee sliepen er in een tweepersoonsbed, ik sliep met een zus in een twijfelaar, en omdat er geen derde bed in paste, stond er overdwars een kinderledikant waarin mijn jongste zus sliep. Pas toen mijn oudste zus trouwde en het huis uit ging, kon de jongste haar plaats in bed overnemen en kon het ledikant weg. Verder lezen
Graf in Lissabon
Bij de vereniging Historisch Zaandam kwam de volgende mail binnen.
Geacht bestuur van Historisch Zaandam,
Ik woon al 30 jaar in Lissabon, Portugal en ben vrijwilliger bij het onderhoud van het Britse kerkhof.
Bij het verwijderen van struiken en ondergroei kwam ik afgelopen maandag 28 april j.l. dit graf tegen.
Ik ben benieuwd of u mij meer kunt vertellen over Jan Dekker en u misschien familie van hem op kunt sporen.
Ik wens u succes met uw mooie werk.
met een vriendelijke groet,
Ernst Schade
Bij het bericht was een foto van het graf meegezonden, de tekst op de steen is als volgt: Verder lezen
Foethzoekers
Uit het onvolprezen Zaans Namen Lexicon van Dick Kerssens.
Foethzoekers. Woord gebruikt na de brand van 9 op 10 augustus 1928 van de opslagplaats voor oude metalen van de heer A. Foeth, Zuiddijk 128 te Zaandam. Behalve ijzerwaren lagen er ook oliën, vetten, leerwerken enz. veelal afkomstig van de A.I. (Artillerie Inrichting). Of er ook nog oude granaten tussen zaten is niet bekend. Wel ging de brand gepaard met hevige knallen die zelfs in Amsterdam hoorbaar waren. “Wat waren die knallen toch”?, vroeg een Amsterdamse journalist. “Foethzoekers”, zei een grappenmaker.
Zuiddijk 80
In 1897 heeft Jan Hendrik Cornelissen, zetboer uit Sloten gedeeltelijk in pacht en gedeeltelijk in eigendom het pand Zuiddijk 80, toen bekend onder nr. A. 293a. Misschien was hij zetboer voor de polder Oostzaan van wie hij huis, de stal en het erf in pacht had. Het pandje aan de Zuiddijk, woning met winkel, is gebouwd in opdracht van mej. Maartje Heijn. Deze Maartje Heijn laat verderop op de Zuiddijk op nummer 137, ook café de Kroon verbouwen. De woning op nummer 80 heeft een uitstraling zoals we die bij meer huizen uit die tijd zien; een beetje deftig.
In 1919 gaat het geheel in de verkoop en komt in het bezit van Pieter van der Boom samen met zijn drie kinderen als consorten. Van der Boom is koopman. De polder blijft ook belanghebbende via de erfpacht. In 1949 verkoopt Boom een deel van het huis en erf aan Jac. Dekker, winkelier en manufactuur. Advertenties worden in de kranten geplaats onder de naam Jac. Kelder en Zn. Verder lezen
Scheepstimmerwerf De Dageraad
door Ruud Meijns
Vele Zaandammers kennen de scheepswerf van Brouwer op de Hogendijk wel. De werf is van de Hogendijk verdwenen en sinds 1995 gevestigd in de Achtersluispolder. Maar voordat de familie Brouwer daar schepen begon te bouwen was de familie van der Horst daar gevestigd met een scheepstimmerwerf.
De geschiedenis van deze werf begin in 1859. Simon van der Horst (1797-1878) is eigenaar van de scheepstimmerwerf ‘De Dageraad’. In februari 1863 verzoekt van der Horst toestemming om een woning te mogen bouwen achter de schuur op zijn scheepstimmerwerf aan de Hogendijk. Hij hoeft geen rekening te houden met de rooilijn omdat het ver van de openbare weg, op zijn eigen terrein ligt. In 1878 overlijdt Simon van der Horst.
Scheepswerf ‘De Dageraad’ aan de Hogendijk, rechts in het beeld. Aangemeerd ligt de raderboot ‘de Zaanstroom’. De foto is van 1870 en gemaakt door J. Breebaard. Verder lezen
Paschen
door ?
Paschen werd aan de Zaan, evenals verschillende andere plaatsen vooral gevierd met “eierepikke”. Boorsma vertelt ons hoe met Paschen ’s middags op den Dam te Zaandam groote drukte was, niet alleen met kramen en tafels waarop allerlei snoepgoed uitgestald was zoals koek, oliebollen, augurken, plakken gare biet, bietewater met azijn en suiker, maar vooral ook van kooplui met gekookte eieren: meestal drie of vier voor een dubbeltje. Ook de kruidenierswinkels waren vol eieren; kippe-eieren maar ook chocolade- en suikereieren. Verder lezen
Prinsenpadsloot
door Ruud Meijns
Twee foto’s van hetzelfde punt: de Prinsenpadsloot. De gekleurde foto is van 1900 en de zwart/wit is genomen in 1950.
We kijken, volgens de beschrijving naar het noordoosten over het water van de Prinsenpadsloot met rechts de erven met bebouwing van het Prinsenpad. Links het land van de Lijnbaanstraat met daarop de boerderij van Jacob Kraaij. Verder lezen
Zuiderkerk
door Chris Kabel [1]
Kort geleden [2] werd de Zuiderkerk gesloopt. Hij stond op de hoek van de Dirk de Kortestraat/Jacob Gorisstraat. Ik vond het best wel een mooi gebouw. Sloop is eigenlijk een verlies voor de buurt en de kerkgemeenschap. Maar u kent het gezegde: gedane zaken nemen geen keer. Op de vrijgekomen plaats wordt binnenkort begonnen met de bouw van senioren-woningen in vier woonlagen.
De bouw van de Verzetsbuurt en de kerk vond plaats in het begin van de vijftiger jaren. Het was het sluitstuk van de nieuwbouw vanaf de Zuiddijk tot aan de Gouw. Deze nieuwbouw was al in gang gezet in de jaren voor de oorlog. Begin dertiger jaren werd de D. Doniastraat gebouwd evenals de lagere school nummer 2. Zo heette vroeger de huidige basisschool Herman Gorter. Ik ging in die tijd naar die school. Op weg naar school konden wij vanaf de Zuiddijk over de weilanden Oostzaan zien liggen. Maar dat was gauw over. Verder lezen
De Spaarbank
door Ruud Meijns
De eerste spaarbanken in Nederland waren de Nutsspaarbanken die vanaf 1817 werden opgericht door de familie Th. Nauta en de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen. Een spaarbank is een bank die zich toelegt op het sparen door klanten, in tegenstelling tot algemene banken, die een uitgebreidere dienstverlening bieden. (Wikipedia)
Zaandam
Op 29 mei 1918 besloot de gemeenteraad van Zaandam, na eerst onderzoeken te hebben verricht naar de werking van de Gemeentespaarbanken te Arnhem, Deventer en Maastricht, tot oprichting van een spaarbank. Op 11 april 1921 werd de spaarbank geopend. Het college van burgemeesters en wethouders vormde het bestuur, terwijl de feitelijke bestuurstaken werden uitgeoefend door een Commissie van Toezicht op de Spaarbank. De bank is in 1980, als Bondsspaarbank overgegaan in de Centrumbank.
De spaarbank hield dagelijks zitting van 9 tot 12 en van 2 tot 4 uur in een kantoor op de bovenverdieping van een pand aan Dam 2 te Zaandam. Verder lezen
Hoopsteeg
door Ruud Meijns
De Hoopsteeg was een verbinding tussen de Botenmakersstraat en de Herengracht. Toen er nog een sloot liep achter de Herengracht was er ook nog een bruggetje in de Hoopsteeg. In 1896 werd in de gemeenteraad vragen gesteld over de slechte staat van het bruggetje en dat daar iets aan gedaan moest worden. De gemeente antwoordde dat men de eigenaar erover zou aanschrijven.
Die eigenaar was architect en aannemer Eilmann. De heer Eilman had een groot deel van de Hoopsteeg in eigendom en in 1906 kwam het gesprek op gang om dit aan de gemeente over te doen. Bij het pijltje de vier huisjes. Verder lezen
Wandeling door de Bomenbuurt
door Simon Greve
Met de werkgroep historisch erfgoed bezochten we dit keer een wijk uit de periode rond de oorlog namelijk de Bomenbuurt. En we bezochten twee paden die aan beide kanten van die buurt liggen en al erg oud zijn, namelijk het Sluispad en de P.J. Troelstralaan.
De P.J. Troelstralaan heette vroeger het Weerpad. Al in de tijd dat de Zaanse bebouwing alleen nog rond de Oostzijderkerk stond was het Weerpad er al. Het was namelijk de verbinding tussen Oostzaan en Zaandam in die dagen en begon bij de Zuiddijk en liep door tot wat nu de wijk Poelenburg is naar Oostzaan. Waarbij de naam Poelenburg verwijst naar molen ‘de Gekroonde Poelenburg’ die ooit bij het Weerpad stond en nu op de Zaanse Schans staat. En als u zich afvraagt waar de naam Poelenburg vandaan komt: dat was de achternaam van de eerste eigenaar van de molen. In Oostzaan heet het Weerpad tegenwoordig Kerkstraat.
Wat moeten we ons in die tijd voorstellen bij dat pad in oude tijden? Nou, dat zal niet meer zijn geweest dan een verharding in het weiland met af en toe een bruggetje. Misschien dat er wat zaagsel of schelpen gestrooid waren om het pad te verharden, maar dat was het dan ook wel. Pas na enige tijd werd het verbreed (zie onderstaande foto) en pas na 1900 werd het pad bebouwd aan de noordkant. Aan de zuidkant was lange tijd het voetbalveld van Zilvermeeuwen tot er in 1957 appartementen (de Vijfhoek) gebouwd werden.
Bier- en Koffiehuis ‘De IJsbeer’
Op donderdag 15 november 1900 kwam in het Wapen van Amsterdam, het Bier- en Koffiehuis genaamd ‘De IJsbeer’ ter veiling. Het etablissement had een grote speeltuin en verder nog een schuur en erf. Het lag in de Westzijde bij het Ossenpad.
T. Woud beschrijft dit gebied in de Westzijde in zijn serie ‘Zaandam omstreeks 1905’ als volgt en bijgaande tekening hoort daarbij.
‘Achter de eerste boom links op de tekening was vroeger de speeltuin De IJsbeer te vinden, op de plaats waar nu ongeveer de ingang is naar de fabrieken van de Kon. Verkade Fabrieken N.V.’ Verder lezen
Hille Boekjes
In onze bibliotheek zullen binnenkort worden opgenomen de natuurboekjes van Hille. Koek- en beschuitfabriek Hille wordt in documentatie over plaatjesalbums algemeen als de grote concurrent van Verkade beschouwd.
Hille heeft in de dertiger jaren zeven klassieke albums uitgebracht. In de vijftiger jaren volgden er nog drie, en nog twee series “zakalbums”.
Kruger Wildpark
Verder lezen
Dienstverplichting
door Ruud Meijns
Tijdens onze middag in de Bovenkruier kwam er iemand met een doosje met boeken binnen die voor de vereniging Historisch Zaandam bestemd waren.
Bij deze boeken zat ook een boekje over de Brandweer in Zaandam. Uit dat boekje viel een plastic hoesje met daarin een papiertje dat aan de randen licht verbrand was.
Het was een “Aanwijzing tot het verrichten van diensten” en was gedateerd 23 april 1943.
Het was afgegeven aan de heer J. Visser. Verder lezen
Uit de jeugd van Annie Leijen
De vereniging Historisch Zaandam ontving van M. Logman een brief uit de nalatenschap van haar moeder. Het is een brief die haar moeder, Annie Leijen 31-01-1932/15-11-2023, schreef aan haar broer Simon voor zijn 80e verjaardag. Gelukkig voor ons heeft ze aan ons gedacht. We hebben bij dit verhaal zoveel mogelijk illustraties gezocht die voor een deel uit het Gemeentearchief Zaanstad en voor een deel uit het familiearchief van de familie Logman komen.
Het echtpaar Jacobus Nicolaas Leijen en Johanna Barbara Keesen schreef zich op 29 april 1925 in de gemeente Zaandam in. Ze kwamen uit Alkmaar en het eerste adres in Zaandam was Czaar Peterstraat 21, een bovenwoning. Johanna Anthonia Maria (Annie) diende zich als eerste kind aan. Het verhaal opent als een PDF en u dient dan hier te klikken.