Historie
Industriëlen trappen af
1921 was een bijzonder jaar voor het voetbal in ons streek. Want zowel voetbalvereniging Westzaan als de Verkadefabrieken kregen een eigen voetbalveld.
Nog meer bijzonder was het dat twee iconen uit de Zaanse industrie de velden met een aftrap openden. Mogelijk als dank voor hun financiële bijdrage voor de totstandkoming van het terrein. In Westzaan opende P. Schoen Kz. het terrein door een schop tegen de bal te geven. De firma Pieter Schoen verffabriek heeft haar wortels liggen in Westzaan.
Jaarmarkt of kermis
Het duurt nog wel even voor het weer kermis is, maar het is misschien wel leuk om te weten dat de kermis zoals wij die kennen, is ontstaan uit de jaarmarkt. In de tijden, die heel ver achter ons liggen, had elke streek, misschien wel elk dorp zijn eigen jaarmarkt, een dag waarop men naar de mis in de kerk ging om de patroonheilige te vereren of ter viering van de inwijding van de kerk.
Dat was de kerkemis en dat werd ons woord kermis. In plaats van een dag is het nu een week. Voor exploitanten van attracties zou één dag volslagen onrendabel zijn met de hoge kosten die zij hebben.
Kermis op de Burcht, 1935
Het Noordzeekanaal – 1
Dit jaar is het 150 jaar geleden dat het Noordzeekanaal werd geopend. Een enorm werk dat het woelige open IJ moest vervangen door een kanaal dat Amsterdam met de Noordzee ging verbinden. In 1865 ging de eerste schop de aarde in en in 1876 kon het eerste schip de sluis bij IJmuiden verlaten. Hieronder het IJ rond 1700 met een veerschuit op weg naar Zaandam. (Gemeentearchief Zaanstad)
Verschil in rang en stand
door Wim Swart 20 september 1989
Zaandam had twee bioscopen, Flora de ‘deftige’ op de hoek Westzijde/Vinkenstraat, die een jaar of twintig geleden is gesloopt, en Apollo, meer een volkstheater, op de Dam. Er was wat verschil in rang en stand tussen Flora en Apollo. In Apollo placht het publiek op door-de-weekse-avonden tijdens de film kilo’s pinda’s te eten en onderhand de doppen op de vloer te flikkeren, zodat het bij het vertrek van de mensen een gekraak van jewelste was. In Flora paste dat niet zo. Daar werden in de crisis van de jaren dertig evenmin werklozenvoorstellingen gehouden. In Apollo wel. Daar mochten soms twee personen op één kaartje naar binnen.
Ik heb alleen sprekende films gehoord en gezien. Mijn ouders wisten nog van de stomme film waarbij de toen in Zaandam vermaarde Nacky Mulder mondeling tekst en uitleg gaf. Mulder deinsde er niet voor terug nu en dan filmfiguren te voorzien van de namen van bekende Zaandammers. Dolle pret!
Apollo – leuke herinneringen. Straks een tapijtwinkel. Alles gaat voorbij.
Apollo, 1990. foto Han de Groot
Tot zover journalist Wim Swart in het boekje ‘Een kwart eeuw kijken’ dat door collega’s van de Typhoon na zijn overlijden in 1990 werd samengesteld.
Bericht uit Australië
Historisch Zaandam kreeg een vraag uit Australië over de familie Duijker. Herman Duijker emigreerde vanuit Zaandam naar dat land in 1952 . Zegt de naam Duijker u nog iets?
Met het bericht kwam ook een naïef schilderij van een vroeger woonhuis, gemaakt vanuit herinnering door iemand in de familie. Wie het weet mag het zeggen.
Het informatieverzoek zelf hebben we overgedragen aan het Gemeentearchief dat daar meer ervaring in heeft.
Zuiddijk – bakker Bouman
door Ruud Meijns
Zuiddijk wijk 1, nr. 110 later A 149 en bij hernummering nr. 169 is tot 1854 in het bezit van Hendrik de Carpentier.
Hij moet het verkopen en het komt in 1845 tot een publieke verkoping. Het pand wordt gekocht door Albert Mul, koopman in houtwaren.
Ook bij hem komt het in 1855 tot een publieke verkoping waarbij het pand overgaat in handen van Frederik Kuyk, zonder beroep die het in 1860 verkoopt aan Cornelis Rogge, opzichter van “De Oude Lijnbaan” die in de buurt van de Lijnbaanstraat heeft gelegen. Verder lezen
Zaandam over de Gouw
Een krantenfoto van Hans Prins, gemaakt in 1971. Op de voorgrond de flats uit de Kleurenbuurt met de Weer. Twee kerktorens van respectievelijk de Oostzijderkerk en de Bonifatiuskerk met daar tussenin de toren van Albert Heijn. Aan de einder nog een glimp van de kartelrand van de duinen. Hoe de fotograaf zo hoog kwam is niet aangegeven.
Bombardement Den Haag 23 maart 1945
Bombardementen zien we tegenwoordig elke dag in de wereld maar voor Nederland is een bombardement toch iets bijzonders. In het begin van de 2e W.O. was er het bombardement op Rotterdam en op 3 maart 1945 was er een vergissingsbombardement op Bezuidenhout in Den Haag. Doel van de Engelse vliegtuigen was V2 inrichting in het Haagse Bosch, maar door verkeerde coördinaten kwam het elders in de stad terecht.
Aan de bluswerkzaamheden hebben ook twee eenheden van de Zaanse brandweer meegewerkt. Het initiatief hiertoe werd genomen door Commandant van de Zaanse brandweer de heer C. Kakes nadat men op die zaterdag ook hier bekend werd met het bombardement in Den Haag. Kakes kreeg toestemming van de burgemeester en organiseerde materiaal uit Zaandam en Wormerveer. Verder lezen
Boomgaardspad
door Chris Kabel
Ooit was dit een juweel van een straatje. Samen met de Braaksteeg en het Boomgaardslop vormde het een sfeervol en gezellig buurtje. Er stonden prachtige houten huizen. Zij stonden vrij chaotisch gerangschikt. Het deed een beetje denken aan de Kerkbuurt op Marken. Alleen dat laatste bestaat nog.
Deze Zaanse Schans aan de Zuiddijk niet meer. Zoals alles in onze stad werd dit binnen enkele jaren weggevaagd en vervangen door sfeerloze bunkerachtige gebouwen.
Boomgaardspad 1950, links nummers 12 en 14 en achter de meisjes 10 Verder lezen
Adriaan Honig’s kunsthars
door Ruud Meijns
Met alle goede bedoelingen werden in de oorlogsjaren (1940-1945) door de firma Adriaan Honig plannen gemaakt voor de vervaardiging van kunstharsen op lijnoliebasis voor de verfindustrie. Een mooi en nieuw eindproduct. Voor de fabricage werd Adriaan Honig’s Kunsthars Industrie nv opgericht. Er werd in licentie geproduceerd. In de Westzijde kwam naast een fabriek een kantoor en een laboratorium.
Na overname in 1958 door Billiton ging het bedrijf verder onder de naam Zaanchemie dat vervolgens op 1 mei 1965 werd ingelijfd door Scado. Weer later werd het bedrijf overgenomen door Unilever dat in 1979 besloot de productie uit Zaandam over te brengen naar Schoonebeek in Drenthe.
Maar zo schoon als het laboratorium was, zo smerig was de ondergrond van de fabriek. Tussen 1957 en 1967 was er op het terrein een proeffabriek voor bestrijdingsmiddelen op basis van tin. Scado was in de jaren ‘60 technologische leider op het gebied van polyesterharsen enz., onder meer gebruikt bij het leggen van linoleum.
In 1964 werd door een viertal bewoners van de Frans Halsstraat een bezwaar ingediend tegen een proeffabriek waar men ‘Triphenyltinchloride’ en andere kunstharsen ging maken. Door allerlei oorzaken kwam de Raad van State pas in 1966 tot behandeling van de zaak. Inmiddels was de vergunning waartegen bezwaar werd gemaakt verlopen, maar de hinder was gebleven. Verder lezen
Sloot in brand
door Ruud Meijns
Paniek bij de bewoners van de Prins Hendrikstraat waar op 15 januari 1969 plotseling de sloot tussen de Zuiddijk en de Prins Hendrikstraat in brand vloog. Enorme rookwolken vulden de straat, vlammen knaagden aan de bebouwing achter de huizen aan de sloot.
Over een afstand van 80 meter brandde de oppervlakte van de sloot. Een dikke laag olie was de bron van alle ellende. Brandweerkringen 1,3, 4, 6 en 7 rukten uit. Bewoners rolden hun eigen slangen uit om te redden wat er te redden viel.
Geluid van explosies maakten de sfeer alarmerend. Waarschijnlijk waren dit exploderende olievaten op de erven of afdakjes van eterniet. Ook bootjes die in de sloot lagen kwamen niet ongeschonden op het droge. Verder lezen
Pootjes – Edison
door Ruud Meijns
Zegt men de naam Pootjes denkt de oudere generatie gelijk aan Edison, ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Edison was de winkel in de Westzijde waar je terecht kon als je een speciaal lampje nodig had, een geschikte transformator zocht, een beschermer voor je kettingkast, noem maar op.
In de winkel stonden honderden laadjes waar de koopwaar in verborgen lag en waar alleen de familie Pootjes de weg in wist. De etalages stonden vol met hebbedingetjes, je kon daar lang tijd naar kijken en dan had je nog niet alles gezien; een wonderlijke winkel.
(foto Luuk Plekker – HVZ)
Gerrit Haremakersluis
door Ruud Meijns
Tja, waar lag die sluis ook alweer? De tijd gaat soms zo snel dat je dingen vergeet als je daar niet van tijd tot tijd aan wordt herinnerd. Dat gaat ook op voor de Gerrit Haremakersluis en de Jaap Haversluis. Ik noem ze allebei omdat de Gerrit Haremakersluis eerst de Jaap Haversluis heette.
De nieuwe sluis werd in opdracht van het Hoogheemraadschap gebouwd. De eerste paal ging in 1937 de grond in. Op 25 juli 1939 werd de nieuwe schutsluis met de naam Jaap Haversluis geopend. De sluis vormde de verbinding tussen het Westelijk deel van de gemeente met de vele houtzagerijen en de toegang naar de haven en het Noordzeekanaal. De sluis werd gebouwd ter vervanging van de Jaap Haversluis die in de Hogendijk lag. Deze sluis uit 1706 was ondanks allerlei aanpassingen en verbouwingen te klein geworden voor het toegenomen verkeer van een naar de haven.Foto: Westzanerdijk. De nieuwe sluis in aanbouw. Op de achtergrond de Hogendijk met het pakhuis van Keg. Verder lezen
De burgemeester en de bal
In 1984 organiseerde buurthuis de Kolk een ‘Buurtgeschiedenisprojekt’ met leerlingen van de lagere scholen Willibrord en Leeghwater. De leerlingen ondervroegen buurtbewoners uit de Rosmolenbuurt. Dat werd gebundeld en kwam uit onder de titel:
Hoe was het om vroeger kind in de Rosmolenbuurt te zijn?
Verhalen van mensen die schoolkind waren in de Rosmolenbuurt in de periode 1900-1950
Hotel Café Restaurant ‘Cambrinus’
door Ruud Meijns
Hotel Café Restaurant ‘Cambrinus’, Hogendijk 6. Het etablissement is vernoemd naar een Germaanse koning die het bierdrinken bij de Germanen zou hebben geïntroduceerd. Bij veel Zaandammers was dat bierdrinken al bekend, maar bij Cambrinus gebeurde meer. Bijeenkomsten en tal van veilingen werden er georganiseerd. In 1894 was er een veiling van 130.000 sigaren. Gerrit Vriend was de uitbater van Cambrinus, opgevolgd door zijn zoon die ook Gerrit heette. Hier het Czaar Peterbeeld met op de achtergrond “Cambrinus”. Het is het tweede huis van links met op de gevel ‘Hotel – Restaurant’. Verder lezen